Võ Tắc Thiên là một trong những nhân vật đặc biệt và gây nhiều tranh luận nhất trong lịch sử Trung Quốc. Bà là người phụ nữ duy nhất trong lịch sử Trung Hoa chính thức xưng đế, trực tiếp nắm quyền với tư cách hoàng đế thay vì chỉ đóng vai trò hoàng hậu hoặc thái hậu đứng sau một vị vua nam. Từ một thiếu nữ xuất thân trong gia đình quan lại, Võ Tắc Thiên từng bước bước vào hoàng cung, trở thành phi tần của Đường Thái Tông, sau đó là hoàng hậu của Đường Cao Tông, rồi trở thành người thực sự kiểm soát triều chính và cuối cùng lập ra nhà Võ Chu.
Cho đến ngày nay, tiểu sử võ tắc thiên vẫn là chủ đề của nhiều công trình lịch sử, tiểu thuyết, phim ảnh và tác phẩm văn hóa. Để hiểu đúng về nhân vật này, cần nhìn cuộc đời bà trong bối cảnh xã hội, chính trị và những quy tắc quyền lực của Trung Quốc thời cổ đại.
Những thông tin cơ bản về Võ Tắc Thiên
Điểm đầu tiên trong tiểu sử võ tắc thiên là tên thường được gọi là Võ Chiếu hoặc Võ Hậu, sinh năm 624 và mất năm 705. Bà là nhân vật chính trị nổi bật của thời Đường và là hoàng đế duy nhất của triều đại Võ Chu tồn tại trong khoảng thời gian ngắn.
Tên gọi “Võ Tắc Thiên” được sử dụng phổ biến trong lịch sử và văn hóa hiện đại. Khi lên ngôi, bà lấy hiệu là Thánh Thần Hoàng đế và đặt quốc hiệu là Chu, nhằm khẳng định một triều đại mới do họ Võ đứng đầu.
Trước khi trở thành hoàng đế, Võ Tắc Thiên lần lượt giữ nhiều địa vị quan trọng trong hoàng cung. Bà từng là tài nhân của Đường Thái Tông, sau đó trở thành hoàng hậu của Đường Cao Tông. Về sau, quyền lực của bà ngày càng lớn và vượt ra ngoài vai trò của một hoàng hậu thông thường. Điểm đặc biệt nhất trong cuộc đời Võ Tắc Thiên là việc bà không chỉ ảnh hưởng đến triều chính mà cuối cùng trực tiếp nắm giữ ngai vàng.
Xuất thân của Võ Tắc Thiên
Võ Tắc Thiên sinh tại Lợi Châu, thuộc vùng nay là tỉnh Tứ Xuyên, trong một gia đình có điều kiện và có quan hệ với giới quan lại. Cha bà là Võ Sĩ Hoạch, một thương nhân sau đó trở thành quan chức dưới thời nhà Đường. Nhờ hoàn cảnh gia đình, Võ Tắc Thiên được tiếp cận với giáo dục tốt hơn so với nhiều phụ nữ cùng thời.
Bà được cho là có kiến thức về văn học, lịch sử và chính trị. Trong bối cảnh xã hội phong kiến, phụ nữ thường bị giới hạn trong phạm vi gia đình và nội cung, nên việc một người phụ nữ được tiếp cận với tri thức chính trị và văn hóa có thể tạo ra lợi thế nhất định.
Tuổi thơ của Võ Tắc Thiên cũng diễn ra trong thời kỳ nhà Đường đang phát triển mạnh. Đây là một trong những thời đại nổi bật của lịch sử Trung Quốc về kinh tế, văn hóa và giao lưu với các khu vực bên ngoài.
Võ Tắc Thiên bước vào hoàng cung
Năm 637, một trong những sự kiện quan trọng trong tiểu sử võ tắc thiên khi được đưa vào cung và trở thành tài nhân của Đường Thái Tông Lý Thế Dân. Trong thời gian ở cung, bà không lập tức trở thành nhân vật quyền lực. Bà chỉ là một trong nhiều phi tần của hoàng đế.
Đường Thái Tông qua đời năm 649. Theo quy định và phong tục đương thời, những phi tần không có địa vị cao thường phải vào chùa làm ni cô. Võ Tắc Thiên cũng từng vào Cảm Nghiệp Tự. Tuy nhiên, cuộc đời bà nhanh chóng thay đổi khi Đường Cao Tông Lý Trị, con trai của Đường Thái Tông, chú ý đến bà.
Trở thành phi tần của Đường Cao Tông
Sau khi Đường Cao Tông lên ngôi, Võ Tắc Thiên trở lại hoàng cung và dần có vị trí cao hơn. Bà nhanh chóng trở thành một trong những người phụ nữ có ảnh hưởng trong hậu cung. Quan hệ giữa Võ Tắc Thiên và Đường Cao Tông ngày càng gần gũi, trong khi vị thế của hoàng hậu Vương thị suy giảm. Cuộc đấu tranh hậu cung giữa Võ Tắc Thiên, Vương hoàng hậu và Tiêu Thục phi thường được nhắc đến trong các ghi chép lịch sử.
Năm 655, ghi thêm vào tiểu sử võ tắc thiên một bước ngoặt trong cuộc đời là chính thức trở thành hoàng hậu. Việc một người từng là phi tần của cha trở thành hoàng hậu của con là điều gây tranh luận về đạo đức và nghi lễ trong xã hội đương thời. Tuy nhiên, từ thời điểm này, Võ Tắc Thiên bắt đầu có vị trí chính thức trong trung tâm quyền lực của triều đình.
Võ Tắc Thiên từng bước can dự triều chính
Trong những tin tức tổng hợp về lịch sử Trung Quốc, lúc bấy giờ, Đường Cao Tông được mô tả là có sức khỏe không ổn định trong những năm cuối đời. Trong bối cảnh đó, Võ Hoàng hậu ngày càng tham gia nhiều hơn vào việc xử lý chính sự. Bà cùng hoàng đế xem xét tấu chương, tham gia quyết định các vấn đề quan trọng và xây dựng mạng lưới quan lại trung thành.
Từ giữa thế kỷ VII, quyền lực chính trị của Võ Tắc Thiên tăng nhanh. Một đặc điểm đáng chú ý là bà không chỉ dựa vào quyền lực hậu cung mà còn tìm cách kiểm soát hệ thống quan lại và nhân sự triều đình. Những người có năng lực nhưng không thuộc các gia tộc quý tộc truyền thống có cơ hội được bà sử dụng.
Võ Tắc Thiên và việc tuyển dụng nhân tài
Một trong những dấu ấn thường được nhắc đến trong thời kỳ Võ Tắc Thiên nắm quyền là việc chú trọng tuyển chọn quan lại thông qua hệ thống khoa cử.
Khoa cử đã xuất hiện từ trước thời Võ Tắc Thiên, nhưng dưới thời bà, hệ thống này tiếp tục được mở rộng và trở thành một con đường quan trọng để những người có học vấn bước vào bộ máy nhà nước.
Việc sử dụng nhân tài không hoàn toàn dựa vào xuất thân quý tộc giúp chính quyền có thêm nguồn quan lại. Một số nhân vật nổi bật từng phục vụ dưới thời Võ Tắc Thiên có khả năng chính trị và hành chính đáng kể.
Từ góc nhìn lịch sử, chính sách nhân sự này góp phần làm thay đổi tương quan giữa tầng lớp quý tộc lâu đời và những quan chức xuất thân từ con đường khoa cử.
Những biện pháp cứng rắn để củng cố quyền lực
Bên cạnh chính sách sử dụng nhân tài, cuộc đời Võ Tắc Thiên cũng nổi tiếng với việc sử dụng các biện pháp mạnh để bảo vệ quyền lực. Thời kỳ bà nắm quyền xuất hiện các quan lại chuyên phụ trách điều tra, xét hỏi và trấn áp những người bị nghi ngờ chống đối. Một số nhân vật như Lai Tuấn Thần thường được nhắc đến khi nói về hệ thống mật cáo và điều tra dưới thời Võ Tắc Thiên.
Việc sử dụng mật cáo khiến triều đình có thể nhanh chóng phát hiện những âm mưu chống lại chính quyền. Tuy nhiên, nó cũng tạo ra bầu không khí căng thẳng và dẫn đến nhiều vụ án gây tranh cãi.
Sử liệu truyền thống thường nhấn mạnh những mặt khắc nghiệt này để đánh giá Võ Tắc Thiên. Mặt khác, các nghiên cứu hiện đại có xu hướng đặt chính sách của bà trong bối cảnh cuộc đấu tranh quyền lực rất gay gắt của triều đình thời Đường.
Võ Tắc Thiên trở thành người đứng đầu triều đình
Đường Cao Tông qua đời năm 683. Sau đó, các con trai của ông lần lượt lên ngôi nhưng Võ Tắc Thiên vẫn giữ quyền lực thực tế. Đường Trung Tông Lý Hiển lên ngôi nhưng nhanh chóng bị phế. Sau đó Đường Duệ Tông Lý Đán trở thành hoàng đế, trong khi Võ Tắc Thiên tiếp tục kiểm soát triều chính. Điều này cho thấy quyền lực của bà đã vượt xa vị trí thái hậu thông thường.
Trong nhiều năm, Võ Tắc Thiên củng cố bộ máy chính trị, loại bỏ hoặc làm suy yếu những lực lượng trung thành với họ Lý và xây dựng vị thế của họ Võ. Cuối cùng, năm 690, tiểu sử võ tắc thiên được đánh dấu thêm sự kiện chính trị quan trọng khi bà chính thức phế Đường Duệ Tông và tự mình lên ngôi hoàng đế.
Võ Tắc Thiên lập ra nhà Võ Chu
Năm 690 đánh dấu bước ngoặt lớn nhất trong cuộc đời Võ Tắc Thiên. Bà tuyên bố thành lập nhà Chu, chấm dứt sự cai trị của nhà Đường trong một thời gian.
Việc một phụ nữ trực tiếp xưng đế là sự kiện chưa từng có tiền lệ tương đương trong lịch sử Trung Hoa. Võ Tắc Thiên đổi nhiều thiết chế, đặt lại tên một số cơ quan, thay đổi niên hiệu và xây dựng biểu tượng chính trị để củng cố tính chính danh.
Bà cũng sử dụng tôn giáo, đặc biệt là Phật giáo, để hỗ trợ cho vị thế chính trị của mình. Một số văn bản và truyền thuyết đương thời được sử dụng nhằm tạo hình ảnh rằng bà có thiên mệnh.
Chính sách đối nội dưới thời Võ Tắc Thiên
Một trong những mục tiêu quan trọng của Võ Tắc Thiên là duy trì sự ổn định của bộ máy nhà nước. Bà tiếp tục quan tâm đến nông nghiệp, thuế khóa và việc quản lý dân cư. Trong một số giai đoạn, nhà nước có chính sách giảm gánh nặng cho người dân khi điều kiện cho phép.
Bà cũng chú trọng tuyển dụng quan lại có năng lực và mở rộng vai trò của khoa cử. Một số học giả đánh giá rằng những chính sách này giúp duy trì hoạt động của nền kinh tế và bộ máy hành chính.
Tuy nhiên, thời kỳ Võ Chu cũng không hoàn toàn yên bình. Các cuộc nổi dậy và âm mưu chống đối vẫn xảy ra, đặc biệt từ những lực lượng trung thành với nhà Đường.
Chính sách đối ngoại và quân sự
Thời Võ Tắc Thiên, nhà nước Trung Hoa tiếp tục phải đối phó với nhiều thế lực xung quanh. Các vấn đề tại khu vực biên giới phía Tây và phía Bắc đòi hỏi triều đình duy trì quân đội và ngoại giao.
Một trong những đối thủ đáng chú ý là Đột Quyết. Trong thời gian Võ Tắc Thiên cai trị, quan hệ với các thế lực thảo nguyên có nhiều biến động. Bà sử dụng cả biện pháp quân sự lẫn ngoại giao để bảo vệ lợi ích của triều đình.
Đáng chú ý, dù thường được nhắc đến với vai trò chính trị trong nội cung, Võ Tắc Thiên vẫn phải trực tiếp xử lý những vấn đề chiến lược liên quan đến lãnh thổ và an ninh.
Võ Tắc Thiên và Phật giáo
Phật giáo giữ một vị trí quan trọng trong thời đại Võ Tắc Thiên. Bà bảo trợ nhiều hoạt động Phật giáo và sử dụng tư tưởng tôn giáo để củng cố tính chính danh của mình.
Một số văn bản Phật giáo được lưu hành trong thời kỳ này có nội dung liên quan đến việc một nữ nhân có thể trở thành người cai trị được thiên mệnh ủng hộ.
Đây là một vấn đề quan trọng bởi xã hội Trung Hoa truyền thống chịu ảnh hưởng mạnh của tư tưởng Nho giáo, trong đó quyền lực chính trị chủ yếu thuộc về nam giới.
Việc sử dụng Phật giáo giúp Võ Tắc Thiên tạo ra một hệ thống biểu tượng khác để hỗ trợ cho vị trí của mình. Tuy nhiên, bà không hoàn toàn từ bỏ Nho giáo. Bộ máy hành chính vẫn vận hành dựa trên nhiều nguyên tắc chính trị và quản trị truyền thống.
Công trình và văn hóa dưới thời Võ Tắc Thiên
Thời kỳ Võ Tắc Thiên cũng chứng kiến nhiều hoạt động văn hóa, tôn giáo và xây dựng. Bà chú trọng xây dựng hình ảnh triều đại thông qua kiến trúc, nghi lễ và văn chương.
Một trong những di sản thường được nhắc đến là Long Môn Thạch Quật ở Lạc Dương, nơi nhiều công trình điêu khắc Phật giáo được hoàn thiện và phát triển qua nhiều giai đoạn.
Võ Tắc Thiên từng đóng vai trò quan trọng trong việc bảo trợ các hoạt động tôn giáo và văn hóa tại Lạc Dương. Thành phố này cũng giữ vị trí đặc biệt trong thời kỳ Võ Chu.
Võ Tắc Thiên và cuộc sống gia đình
Võ Tắc Thiên có nhiều người con với Đường Cao Tông. Tuy nhiên, quan hệ giữa bà và các con không phải lúc nào cũng yên ổn. Một số người con bị phế truất, lưu đày hoặc chết trong những hoàn cảnh chính trị phức tạp.
Việc các con trai của Võ Tắc Thiên lần lượt giữ và mất ngai vàng cho thấy cuộc đấu tranh quyền lực trong hoàng gia gay gắt đến mức nào. Bà đặt sự ổn định của chính quyền lên trên nhiều mối quan hệ cá nhân. Đây cũng là một trong những lý do hình tượng Võ Tắc Thiên trong sử liệu thường gắn với sự quyết đoán và cứng rắn.
Những năm cuối đời của Võ Tắc Thiên
Võ Tắc Thiên trị vì với tư cách hoàng đế cho đến năm 705. Khi tuổi cao, sức khỏe suy giảm và những tranh chấp trong triều đình ngày càng gia tăng. Nhiều quan lại và thành viên hoàng tộc bắt đầu ủng hộ việc khôi phục nhà Đường.
Năm 705, một cuộc chính biến xảy ra. Trong tiểu sử Võ Tắc Thiên ghi nhận bà bị buộc phải thoái vị, và con trai bà là Lý Hiển trở lại ngai vàng với tư cách Đường Trung Tông. Nhà Đường được khôi phục. Võ Tắc Thiên qua đời cuối năm 705, hưởng thọ khoảng 81 tuổi.
Lăng mộ của Võ Tắc Thiên
Võ Tắc Thiên được an táng tại Càn Lăng, nơi cũng an táng Đường Cao Tông. Càn Lăng nằm ở tỉnh Thiểm Tây và là một trong những khu lăng mộ hoàng gia nổi tiếng của Trung Quốc.
Điều đặc biệt là trên bia mộ của Võ Tắc Thiên có một tấm bia nổi tiếng thường được gọi là “Vô tự bi”, tức bia không chữ. Việc tấm bia không có văn tự đã tạo ra nhiều cách giải thích.
Có quan điểm cho rằng Võ Tắc Thiên để hậu thế tự đánh giá công tội của mình. Cũng có cách giải thích cho rằng việc không ghi chữ thể hiện sự đặc biệt của bà. Dù nguyên nhân thực sự vẫn còn được tranh luận, tấm bia đã trở thành một biểu tượng gắn liền với nhân vật lịch sử này.
Di sản lịch sử của Võ Tắc Thiên
Về chính trị, bà chứng minh rằng một phụ nữ trong xã hội phong kiến có thể đạt đến vị trí quyền lực cao nhất thông qua năng lực, liên minh chính trị và khả năng kiểm soát bộ máy nhà nước.
Về hành chính, bà tiếp tục phát triển khoa cử và sử dụng nhân tài ngoài các gia tộc quý tộc truyền thống. Về văn hóa, thời kỳ bà cai trị gắn với sự phát triển của Phật giáo, văn học và nghệ thuật.
Nhưng đồng thời, chính quyền của bà cũng gắn với hệ thống mật cáo, các vụ án chính trị và những biện pháp trấn áp nghiêm khắc. Vì vậy, đánh giá Võ Tắc Thiên chỉ theo một chiều là điều khó phù hợp với sự phức tạp của lịch sử.
Kết luận
Võ Tắc Thiên là một trong những nhân vật đặc biệt nhất của lịch sử Trung Quốc. Sinh ra trong một gia đình quan lại, bà bước vào hoàng cung khi còn trẻ, trở thành phi tần của Đường Thái Tông, sau đó trở thành hoàng hậu của Đường Cao Tông và từng bước kiểm soát triều chính.
Cho đến ngày nay, những câu chuyện trong tiểu sử Võ Tắc Thiên vẫn gây nhiều tranh luận. Bà vừa được xem là một nhà cai trị có năng lực, vừa bị phê phán vì sự khắc nghiệt trong cuộc đấu tranh quyền lực. Chính sự đan xen giữa tài năng, tham vọng, cải cách và những mặt tối của quyền lực đã khiến cuộc đời Võ Tắc Thiên trở thành một chủ đề lịch sử đặc biệt hấp dẫn.
Nguồn: Sưu tầm
